روش‌شناسی علم کلام (سومین پیش نشست همایش ملی فلسفه کلام)

روش‌شناسی علم کلام (سومین پیش نشست همایش ملی فلسفه کلام)

روش‌شناسی علم کلام (سومین پیش نشست همایش ملی فلسفه کلام)

سخنران: دکتر رضا برنجکار

حجم: 23.2 مگابایت

به گزارش اداره روابط عمومی و اطلاع رسانی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، سومین پیش نشست همایش ملی فلسفه کلام با حضور حجج اسلام والمسلمین دکتر محمدصفر جبرئیلی دبیر علمی همایش و عضو هیات علمی گروه کلام پژوهشکده حکمت و دین پژوهی پژوهشگاه و رضا برنجکار رییس انجمن علمی کلام اسلامی حوزه علمیه و عضو هیأت علمی دانشگاه تهران با موضوع روش شناسی علم کلام به همت پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با همکاری مرکز تخصصی علم کلام شامگاه سه شنبه 29 آبان ماه جاری در مؤسسه تخصصی امام صادق(ع) برگزار شد.
در آغاز نشست حجت الاسلام محمدصفر جبرئیلی که دبیری این نشست علمی را برعهده داشت به بیان نظرات خود پرداخت و گفت: در دو دهه اخیر در زمینه روش شناسی علم کلام کارهای خوبی انجام شده و مؤسسه امام صادق(ع) نیز از جمله مؤسساتی است که در این زمینه فعالیت داشته و مقالات فراوانی دراین زمینه تدوین کرده است که امیداریم جمع بندی صورت گیرد و اگر خلایی وجود دارد بر طرف شود.
وی ادامه داد: حجت الاسلام و المسلمین برنجکار کتابی به همین نام دارد و حجت الاسلام شاکرین نیز از افرادی است که در این زمینه فعالیت کرده است البته افراد دیگری در زمینه روش شناسی علم کلام فعالیت هایی داشت اند اما به صورت اختصاصی نبوده است همانند آقای محمدرضا حکیمی در کتاب اجتهاد و تقلید در فلسفه به بحث روش شناسی در علم کلام پرداخته است.
حجت الاسلام جبرئیلی با اشاره به سخنان حضرت آیت الله سبحانی گفت: حضرت آیت الله سبحانی می گوید اصولا تعقل و تفکر یک خصیصه انسانی است که هرگز از آن جدا نمی شود و اگر ابعاد وجود انسانی را بررسی کنیم تفکر و اندیشیدن نیمی از شخصیت انسان را تشکیل می دهد و نیم دیگر غرایض و احساسات او است بنابراین مبارزه با تفکر و تعقل مبارزه با فطرت است.
عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی خاطرنشان کرد: حجت الاسلام والمسلمین زمانی معاونت سیاسی مرکز مدیریت حوزه علمیه قم می گوید هنگام سفر به یکی از کشورهای اروپایی از دانشگاه آن کشور نیز بازدید کردیم که در کتابخانه آن دانشگاه پایان نامه ای با عنوان تفاوت روش شناسی فقهی حضرت آیت الله صافی با شخص دیگری که نام ایشان را فراموش کرده ام مشاهده کردم.
وی افزود: شاید چنین موضوعاتی به ذهن طلاب ما هرگز خطور نکند اما ببینید دیگر کشورها چگونه کار می کنند یعنی این گونه دغدغه ها وجود دارد به عنوان مثال شخصی به نام فان اس کتابی با عنوان کلام و جامعه در هفت جلد را تدوین کرده است که چندین سال تلاش شده تا بتوانیم یک جلد آن را ترجمه کنیم بنابراین ما نیز باید قدری تلاش کنیم.
وی در پایان خاطرنشان کرد: رشته دانشگاهی حجت الاسلام والمسلمین برنجکار دکتری فلسفه غرب در دانشگاه تهران است و مرتبط ترین اثری که در این زمینه دارد کتاب روش شناسی علم کلام اصول استنباط در علم عقائد است که از ایشان می خواهیم بیان کنند در زمینه روش شناسی علم کلام چند مورد وجود دارد و چه روشی را توصیه می کنند و چه روشی را به چه دلیل نهی می کنند و وجه اولویت روش توصیه ای چیست؟.
حجت الاسلام و المسلمین برنجکار با تبریک میلاد پیامبر اکرم(ص) و امام صادق(ع) گفت: روش شناسی بحث گسترده ای است که مناسب بود از میان انبوه مباحث یک روش را به صورت خاص انتخاب کرده و در مورد آن صحبت می کردیم بنابراین به بیان کلیات روش شناسی علم کلام می پردازم.
نکته اول این است که همان گونه فارابی در کتاب احصاء العلوم بیان کرده است ما دو علم اصلی دینی داریم اولی کلام و دیگری فقه است زیرا دین هرچه بیان کرده یا اعقتادات است یا اعمال، اعتقادات همان کلام و اعمال فقه است البته علوم زیاد دیگری هستند که پسوند اسلامی به آنها داده می شود، برخی از آنها مانند علوم قرآن، علوم حدیث، منطق و اصول فقه دارای جنبه ابزاری هستند و برخی از آنها نیز می توانند هم اسلامی و هم غیر اسلامی باشند همانند جامعه شناسی یا روانشاسی که می توانند اسلامی باشند زیرا اگر علمی از فقه یا کلام استفاده کند می تواند اسلامی باشد.
به عبارت دیگر این که علم جامعه شناسی اسلامی داریم یا خیر بدیهی است که جامعه شناسی اسلامی داریم و اگر افرادی می گویند نداریم به نظر بنده سیاسی برخورد می کنند زیرا یک جامعه شناس می تواند نظریه پردازی اش در حوزه دینی باشد گرچه در مقام داوری، باید تأیید تجربی نیز برای آن پیدا کرد بنابراین روشن است که علوم انسانی اسلامی می توان داشت البته منافاتی ندارد در کلام از علوم دیگر مانند جامع شناختی برای تأیید برخی از آموزه های دینی استفاده کرد.
نکته دوم این است که بحث روش شناسی به دو گونه انجام می شود اولین گونه روش تاریخ است که برخی به تمدنی تعبیر کرده اند در این روش به عنوان مثال بررسی می شود مدرسه بغداد چه روشی داشته است.
یکی از نفاط ضعف ما در حوزه علمیه اهمیت ندادن به تاریخ است که درفقه نیز این گونه است و لازم است چند واحد تاریخ فقه برای طلاب در حوزه علمیه گذاشته شود تا مشخص گردد فقه از کجا آمده است همچنین در فلسفه، که در کلام نیز اخیرا گروهی در این زمینه در حال فعالیت هستند؛ روش یگر نیز منطقی است که بحث می کند عقل حجت است یا وحی.
نکته سوم این است که روش شناسی در علم کلام باید به عنوان یک علم ایجاد شود همان گونه که فقه نیازمند علمی به نام اصول است که در آن قواعد و اصولی را بحث می کنیم که نتیجه آن در طریق استنباط استفاده می شود، در کلام نیز این گونه علمی نیاز است و باید آن را ایجاد کنیم که می توان آن را روش شناسی یا اصول کلام و هرمورد دیگری نامید وباید بیان کند اگر می خواهیم از عقل استفاده کنیم چه عقلی است، البته در این کار از دو علم اصول فقه و منطق بهره می بریم در نتیجه کار ما از صفر شروع نمی شود.
نکته چهارم این است که روش شناسی بر دو بحث اطلاق می شود گاهی روش شناسی به روش های استفاده از منابع علم گفته می شود و دیگری منبع و اعتبار منابع است که این نیز بحث روشی است.
نکته پنجم این است که در علم کلام زمانی که از روش صحبت می شود سراغ استنباط می رویم یعنی ما می خواهیم مشاهده کنیم در علم کلام از چه منابعی و به چه صورتی استفاده می شود که نوعا گفته می شود روش علم کلام عقلی و نقلی است یعنی در علم کلام از این دو منبع استفاده می شود در حالی که با استقرایی که ما انجام داده ایم علم کلام هفت کارکرد دارد که هرکدام از آنها نیز روش ویژه خودش را دارد.
نخستین کارکرد استنباط است که پس از استنباط با مخاطبان سروکار دارد و باید مطالب را برای مردم تبیین کند که این تببین روش خاص خود را دارد یعنی آیا می توان برای همه مرم به یک گونه تبیین داشت آیا می توان برای مردم عرب و اروپا به یک گونه تبیین کرد.
کار کرد دیگر علم کلام اثبات است، ممکن است مطلبی را از راه عقل به دست آورده باشیم اما مخاطب قرآن را قبول داشته باشد و عقل را قبول نداشته باشد یا برعکس؛ تنظیم، کارکرد دیگر علم کلام است که باید آموزه ها را تنظیم کرد و کتاب های تنظیم شده علم کلام نیز متفاوت هستند به عنوان مثال روش کتبی که در بغدا د تنظیم شده با سایر کتب متفاوت است.
کارکرد دیگر علم کلام پاسخ به سؤالات است که اگر از آموزه های دین سؤال شد باید به آنها پاسخ داد همچنین باید به شبهات مطرح شده پاسخ داد که شبهه با سؤال کردن متفاوت است و وجود یک روش ویژه در این زمینه لازم است؛ آخرین کارکرد نیز رد مکاتب معارض است که این کارکرد نیز نیازمند روش خاص خود است.
نکته ششم این است که همه قبول دارند روش علم کلام عقلی و نقلی است و در همه هفت مرحله گفته شده جاری می شود اما آیا در عقل و وحی خط کشی وجود دارد؟ یعنی گفته می شود تا این مرحله عقل و از این مرحله به بعد وحی جاری می شود؛ که چنین موردی را قبول نداریم؛ برخی می گویند عقل فقط ارشاد است و داده ای ندارد که این نظریه میزان است و آن را نیز قبول نداریم، برخی نیز می گویند عقل مصباح یعنی کاشف است زیرا اگر عقل منبع باشد شرک پیش می آید در حالی که چنین نیست زیرا عقل نیز پیامبر خدا است.
نظر ما این است، هنگامی که گفته می شود عقل و وحی منبع علم کلام هستند، به معنای تعامل است و در همه موارد نیز وجود دارد و برآیند تعامل عقل و وحی می شود کلام، متنهی نحوه تعامل متفاوت است.
دلیل ما نیز این است که در هرموردی حتی در مواردی که تعبدی است عقل استنباطی کار می کند و وحی را عقل متوجه می شود از سوی دیگر مورد تعبدی دارای لوازماتی است و لوازمات نیز لوازماتی دارد یا حتی در جایی که فقط عقل کار می کند و وحی نقشی ندارد همانند اثبات خداوند که می گویند در صورت استفاده از نقل دور ایجاد می شود، وحی نیز قابل استفاده است زیرا قرآن نیز در این مورد برهان آورده است و ارشاد می کند بنابراین عقل و وحی تعامل دارند و این نظریه تعامل عقل و وحی مورد نظر ما است.

به گزارش اداره روابط عمومی و اطلاع رسانی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، سومین پیش نشست همایش ملی فلسفه کلام با حضور حجج اسلام والمسلمین دکتر محمدصفر جبرئیلی دبیر علمی همایش و عضو هیات علمی گروه کلام پژوهشکده حکمت و دین پژوهی پژوهشگاه و رضا برنجکار رییس انجمن علمی کلام اسلامی حوزه علمیه و عضو هیأت علمی دانشگاه تهران با موضوع روش شناسی علم کلام به همت پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با همکاری مرکز تخصصی علم کلام شامگاه سه شنبه 29 آبان ماه جاری در مؤسسه تخصصی امام صادق(ع) برگزار شد.
در آغاز نشست حجت الاسلام محمدصفر جبرئیلی که دبیری این نشست علمی را برعهده داشت به بیان نظرات خود پرداخت و گفت: در دو دهه اخیر در زمینه روش شناسی علم کلام کارهای خوبی انجام شده و مؤسسه امام صادق(ع) نیز از جمله مؤسساتی است که در این زمینه فعالیت داشته و مقالات فراوانی دراین زمینه تدوین کرده است که امیداریم جمع بندی صورت گیرد و اگر خلایی وجود دارد بر طرف شود.
وی ادامه داد: حجت الاسلام و المسلمین برنجکار کتابی به همین نام دارد و حجت الاسلام شاکرین نیز از افرادی است که در این زمینه فعالیت کرده است البته افراد دیگری در زمینه روش شناسی علم کلام فعالیت هایی داشت اند اما به صورت اختصاصی نبوده است همانند آقای محمدرضا حکیمی در کتاب اجتهاد و تقلید در فلسفه به بحث روش شناسی در علم کلام پرداخته است.
حجت الاسلام جبرئیلی با اشاره به سخنان حضرت آیت الله سبحانی گفت: حضرت آیت الله سبحانی می گوید اصولا تعقل و تفکر یک خصیصه انسانی است که هرگز از آن جدا نمی شود و اگر ابعاد وجود انسانی را بررسی کنیم تفکر و اندیشیدن نیمی از شخصیت انسان را تشکیل می دهد و نیم دیگر غرایض و احساسات او است بنابراین مبارزه با تفکر و تعقل مبارزه با فطرت است.
عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی خاطرنشان کرد: حجت الاسلام والمسلمین زمانی معاونت سیاسی مرکز مدیریت حوزه علمیه قم می گوید هنگام سفر به یکی از کشورهای اروپایی از دانشگاه آن کشور نیز بازدید کردیم که در کتابخانه آن دانشگاه پایان نامه ای با عنوان تفاوت روش شناسی فقهی حضرت آیت الله صافی با شخص دیگری که نام ایشان را فراموش کرده ام مشاهده کردم.
وی افزود: شاید چنین موضوعاتی به ذهن طلاب ما هرگز خطور نکند اما ببینید دیگر کشورها چگونه کار می کنند یعنی این گونه دغدغه ها وجود دارد به عنوان مثال شخصی به نام فان اس کتابی با عنوان کلام و جامعه در هفت جلد را تدوین کرده است که چندین سال تلاش شده تا بتوانیم یک جلد آن را ترجمه کنیم بنابراین ما نیز باید قدری تلاش کنیم.
وی در پایان خاطرنشان کرد: رشته دانشگاهی حجت الاسلام والمسلمین برنجکار دکتری فلسفه غرب در دانشگاه تهران است و مرتبط ترین اثری که در این زمینه دارد کتاب روش شناسی علم کلام اصول استنباط در علم عقائد است که از ایشان می خواهیم بیان کنند در زمینه روش شناسی علم کلام چند مورد وجود دارد و چه روشی را توصیه می کنند و چه روشی را به چه دلیل نهی می کنند و وجه اولویت روش توصیه ای چیست؟.
حجت الاسلام و المسلمین برنجکار با تبریک میلاد پیامبر اکرم(ص) و امام صادق(ع) گفت: روش شناسی بحث گسترده ای است که مناسب بود از میان انبوه مباحث یک روش را به صورت خاص انتخاب کرده و در مورد آن صحبت می کردیم بنابراین به بیان کلیات روش شناسی علم کلام می پردازم.
نکته اول این است که همان گونه فارابی در کتاب احصاء العلوم بیان کرده است ما دو علم اصلی دینی داریم اولی کلام و دیگری فقه است زیرا دین هرچه بیان کرده یا اعقتادات است یا اعمال، اعتقادات همان کلام و اعمال فقه است البته علوم زیاد دیگری هستند که پسوند اسلامی به آنها داده می شود، برخی از آنها مانند علوم قرآن، علوم حدیث، منطق و اصول فقه دارای جنبه ابزاری هستند و برخی از آنها نیز می توانند هم اسلامی و هم غیر اسلامی باشند همانند جامعه شناسی یا روانشاسی که می توانند اسلامی باشند زیرا اگر علمی از فقه یا کلام استفاده کند می تواند اسلامی باشد.
به عبارت دیگر این که علم جامعه شناسی اسلامی داریم یا خیر بدیهی است که جامعه شناسی اسلامی داریم و اگر افرادی می گویند نداریم به نظر بنده سیاسی برخورد می کنند زیرا یک جامعه شناس می تواند نظریه پردازی اش در حوزه دینی باشد گرچه در مقام داوری، باید تأیید تجربی نیز برای آن پیدا کرد بنابراین روشن است که علوم انسانی اسلامی می توان داشت البته منافاتی ندارد در کلام از علوم دیگر مانند جامع شناختی برای تأیید برخی از آموزه های دینی استفاده کرد.
نکته دوم این است که بحث روش شناسی به دو گونه انجام می شود اولین گونه روش تاریخ است که برخی به تمدنی تعبیر کرده اند در این روش به عنوان مثال بررسی می شود مدرسه بغداد چه روشی داشته است.
یکی از نفاط ضعف ما در حوزه علمیه اهمیت ندادن به تاریخ است که درفقه نیز این گونه است و لازم است چند واحد تاریخ فقه برای طلاب در حوزه علمیه گذاشته شود تا مشخص گردد فقه از کجا آمده است همچنین در فلسفه، که در کلام نیز اخیرا گروهی در این زمینه در حال فعالیت هستند؛ روش یگر نیز منطقی است که بحث می کند عقل حجت است یا وحی.
نکته سوم این است که روش شناسی در علم کلام باید به عنوان یک علم ایجاد شود همان گونه که فقه نیازمند علمی به نام اصول است که در آن قواعد و اصولی را بحث می کنیم که نتیجه آن در طریق استنباط استفاده می شود، در کلام نیز این گونه علمی نیاز است و باید آن را ایجاد کنیم که می توان آن را روش شناسی یا اصول کلام و هرمورد دیگری نامید وباید بیان کند اگر می خواهیم از عقل استفاده کنیم چه عقلی است، البته در این کار از دو علم اصول فقه و منطق بهره می بریم در نتیجه کار ما از صفر شروع نمی شود.
نکته چهارم این است که روش شناسی بر دو بحث اطلاق می شود گاهی روش شناسی به روش های استفاده از منابع علم گفته می شود و دیگری منبع و اعتبار منابع است که این نیز بحث روشی است.
نکته پنجم این است که در علم کلام زمانی که از روش صحبت می شود سراغ استنباط می رویم یعنی ما می خواهیم مشاهده کنیم در علم کلام از چه منابعی و به چه صورتی استفاده می شود که نوعا گفته می شود روش علم کلام عقلی و نقلی است یعنی در علم کلام از این دو منبع استفاده می شود در حالی که با استقرایی که ما انجام داده ایم علم کلام هفت کارکرد دارد که هرکدام از آنها نیز روش ویژه خودش را دارد.
نخستین کارکرد استنباط است که پس از استنباط با مخاطبان سروکار دارد و باید مطالب را برای مردم تبیین کند که این تببین روش خاص خود را دارد یعنی آیا می توان برای همه مرم به یک گونه تبیین داشت آیا می توان برای مردم عرب و اروپا به یک گونه تبیین کرد.
کار کرد دیگر علم کلام اثبات است، ممکن است مطلبی را از راه عقل به دست آورده باشیم اما مخاطب قرآن را قبول داشته باشد و عقل را قبول نداشته باشد یا برعکس؛ تنظیم، کارکرد دیگر علم کلام است که باید آموزه ها را تنظیم کرد و کتاب های تنظیم شده علم کلام نیز متفاوت هستند به عنوان مثال روش کتبی که در بغدا د تنظیم شده با سایر کتب متفاوت است.
کارکرد دیگر علم کلام پاسخ به سؤالات است که اگر از آموزه های دین سؤال شد باید به آنها پاسخ داد همچنین باید به شبهات مطرح شده پاسخ داد که شبهه با سؤال کردن متفاوت است و وجود یک روش ویژه در این زمینه لازم است؛ آخرین کارکرد نیز رد مکاتب معارض است که این کارکرد نیز نیازمند روش خاص خود است.
نکته ششم این است که همه قبول دارند روش علم کلام عقلی و نقلی است و در همه هفت مرحله گفته شده جاری می شود اما آیا در عقل و وحی خط کشی وجود دارد؟ یعنی گفته می شود تا این مرحله عقل و از این مرحله به بعد وحی جاری می شود؛ که چنین موردی را قبول نداریم؛ برخی می گویند عقل فقط ارشاد است و داده ای ندارد که این نظریه میزان است و آن را نیز قبول نداریم، برخی نیز می گویند عقل مصباح یعنی کاشف است زیرا اگر عقل منبع باشد شرک پیش می آید در حالی که چنین نیست زیرا عقل نیز پیامبر خدا است.
نظر ما این است، هنگامی که گفته می شود عقل و وحی منبع علم کلام هستند، به معنای تعامل است و در همه موارد نیز وجود دارد و برآیند تعامل عقل و وحی می شود کلام، متنهی نحوه تعامل متفاوت است.
دلیل ما نیز این است که در هرموردی حتی در مواردی که تعبدی است عقل استنباطی کار می کند و وحی را عقل متوجه می شود از سوی دیگر مورد تعبدی دارای لوازماتی است و لوازمات نیز لوازماتی دارد یا حتی در جایی که فقط عقل کار می کند و وحی نقشی ندارد همانند اثبات خداوند که می گویند در صورت استفاده از نقل دور ایجاد می شود، وحی نیز قابل استفاده است زیرا قرآن نیز در این مورد برهان آورده است و ارشاد می کند بنابراین عقل و وحی تعامل دارند و این نظریه تعامل عقل و وحی مورد نظر ما است.

معرفی روش امامت کلامی بر محور کتاب و سنت (روش علامه میرحامد حسین رحمه الله)

معرفی روش امامت کلامی بر محور کتاب و سنت (روش علامه میرحامد حسین رحمه الله)

درس: معرفی روش امامت کلامی بر محور کتاب و سنت (روش علامه میرحامد حسین رحمه الله)

مدرس: آیت الله سیدعلی حسینی میلانی

زمان: سال 1397

مکان: بنیاد امامت

* این مطلب در حال تکمیل است.

ردیف عنوان  صوت توضیحات  متن
1 جلسه 1  دریافت
حجم: 26.7 مگابایت دریافت

برگزاری نشست علم کلام؛ آسیب‌ها و بایسته‌ها

برگزاری نشست علم کلام؛ آسیب‌ها و بایسته‌ها

دومین پیش نشست همایش ملی فلسفه کلام با موضوع «علم کلام؛ آسیب‌ها و بایسته‌ها» به همت گروه کلام پژوهشکده حکمت و دین‌پژوهی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی و با مشارکت انجمن کلام اسلامی حوزه، در قم برگزار می شود.

سخنران: دکتر محمدتقی سبحانی، دکتر محمدصفر جبرئیلی

زمان: یکشنبه 27 آبان 1397، بعد از نماز مغرب و عشاء

مکان: قم، بلوار جمهوری،کوچه دوم، فرعی اول سمت چپ 

شرکت برای عموم طلاب و دانشجویان (خواهران و برادران) و کلیه علاقمندان آزاد است.

لازم بذکر است همایش ملی فلسفه کلام با سخنرانی آیت‌الله علی اکبر رشاد و آیت‌الله علی ربانی گلپایگانی، پنجشنبه اول آذر ماه سال جاری همزمان با روز جهانی فلسفه از ساعت ۰۸:۳۰ تا ۱۲ در تالار اندیشه پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی برگزار می شود.

معرفی روش امامت کلامی بر محور کتاب و سنت

معرفی روش امامت کلامی بر محور کتاب و سنت

مرکز تخصصی امامت اهل بیت علیهم السلام برگزار می کند:

معرفی روش امامت کلامی بر محور کتاب و سنت (روش علامه میرحامد حسین رحمه الله)

توسط آیت الله سیدعلی #میلانی

زمان: دوشنبه ها همراه با نماز مغرب ( شروع دوره از ۹۷/۰۸/۲۸ )

مکان: بلوار معلم، کوچه ۱۰، خیابان شهیدین، پلاک ۵۲، بنیاد فرهنگی امامت (سالن همایش میر حامد حسین)

سرفصل مباحث:

1. ضرورت دانش امامت و آداب مناظره

2. روش های علمای شیعه در مسأله امامت

3. منهج علمای شیعه هندوستان در مسأله امامت

4. روش امامت پژوهی مرحوم علامه میرحامدحسین 



موسوعة تراث السید المرتضی فی علم الکلام و رد الشبهات

موسوعة تراث السید المرتضی فی علم الکلام و رد الشبهات

این اثر سه جلدی به تلاش مرکز دراسات استراتژیک وابسته به عتبه عباسیه علیه السلام و به مناسبت هزاره سید مرتضی منتشر شده است. در این کتاب، مجموعه آراء سید مرتضی از آثارش جمع آوری شده و به صورت دسته بندی موضوعی ارائه شده است.

حجم: 5.47 مگابایت

حجم: 5.82 مگابایت

حجم: 6.55 مگابایت
برگزاری نشست علمی انسان شناسی کلامی شیعه و نقش آن در حکومت اسلامی

برگزاری نشست علمی انسان شناسی کلامی شیعه و نقش آن در حکومت اسلامی

به همت گروه کلام مدرسه عالی حکمت و دین پژوهی  مجتمع  امام خمینی (ره)  وابسته به جامعه المصطفی(ص) و با همکاری انجمن کلام اسلامی حوزه علمیه قم، پیش نشست همایش نقش حکمت در انقلاب اسلامی با موضوع «انسان شناسی کلامی شیعه و نقش آن در حکومت اسلامی» برگزار می شود.

سخنران: دکتر رضا برنجکار

زمان: پنجشنبه 24 آبان 1397، ساعت 10 تا 12

مکان: قم، میدان جهاد، مجتمع امام خمینی (ره)، سالن شهید عارف الحسینی(ره)

شرکت برای عموم طلاب و دانشجویان (خواهران و برادران) و کلیه علاقمندان آزاد است.

همایش ملی جایگاه عقل در کلام و فلسفه

همایش ملی جایگاه عقل در کلام و فلسفه

انجمن علمی فلسفه دانشگاه‌های فردوسی و رضوی برگزار می‌کنند:

همایش ملی جایگاه عقل در کلام و فلسفه

با حضور اساتید: آقایان ابراهیم یعقوبیان (26 آبان)، محمدعلی وطن‌دوست (27 آبان)، رضا برنجکار (29 آبان)، محمدتقی سبحانی (30 آبان)، محمدحسن وکیلی (28 آبان و 1 آذر)

محورهای همایش: ماهیت عقل دینی از نگاه علامه در بحارالانوار، بررسی ماهیت عقل عملی در فلسفه، بررسی ماهیت عقل نظری در فلسفه.

زمان: از 26 آبان الی 1 آذر 97؛ جلسات همایش همه روزه از ساعت 12 تا 14، روز پنج‌شنبه از ساعت 10 تا 12

مکان: دانشگاه فردوسی، دانشکده الهیات، سالن آمفی تئاتر (شنبه، یک‌شنبه، چهارشنبه، پنج‌شنبه) - دانشگاه علوم اسلامی رضوی، ساختمان شماره یک، سالن آمفی تئاتر (دوشنبه، سه‌شنبه)

زبان تخصصی

زبان تخصصی

سلسله جلسات زبان تخصصی کلام

استاد: دکتر محمد جاودان

زمان: سال تحصیلی 1397 - 1398

مکان: دانشگاه ادیان و مذاهب)

دریافت متن درسی (حجم: 4.89 مگابایت

ردیف عنوان دریافت فایل
1 جلسه 1 دریافت
حجم: 25 مگابایت
2 جلسه 2 دریافت
حجم: 24.1 مگابایت
3 جلسه 3 دریافت
حجم: 25 مگابایت
4 جلسه 4 دریافت
حجم: 33.4 مگابایت
برگزاری دوره‌های آموزشی کلامی در سال تحصلیلی 97-98

برگزاری دوره‌های آموزشی کلامی در سال تحصلیلی 97-98

دوره های آموزشی  «خارج کلام - قواعد کلامی (قاعده لطف)» ، «نقد الحاد مدرن» ،«تاریخ علم کلام (مدرسه مدینه)» و «زبان تخصصی کلام و فلسفه دین» به همت اعضای انجمن کلام اسلامی حوزه برگزار می شود.

کلاس «خارج کلام (قواعد کلامی - قاعده لطف)» با حضور استاد دکتر رضا برنجکار روزهای شنبه و یکشنبه ؛ یک ساعت به اذان مغرب از تاریخ 14 مهرماه ، برای برادران و خواهران در سالن کنفرانس انجمن های علمی حوزه برگزار می شود.

کلاس «نقد الحاد مدرن" با حضور استاد دکتر حمیدرضا شاکرین روزهای چهارشنبه ؛ ساعت 16  از تاریخ 18مهر ماه ، برای برادران و خواهران در سالن کنفرانس انجمن های علمی حوزه برگزار می شود.

کلاس «تاریخ علم کلام - مدرسه مدینه» از سوی انجمن کلام اسلامی با حضور استاد دکتر محمدتقی سبحانی روزهای سه شنبه ؛ ساعت 7:30  صبح از تاریخ 17 مهرماه، برای برادران و خواهران در بنیاد فرهنگی امامت برگزار می شود.

کلاس«زبان تخصصی کلام و فلسفه دین» با حضور استاد دکتر محمد جاودان روزهای شنبه ؛ ساعت 16 از تاریخ 14 مهرماه، برای برادران و خواهران در دانشگاه ادیان و مذاهب برگزار می شود.

آدرس محل های برگزاری:

انجمن های علمی حوزه: بلوار جمهوری اسلامی، کوچه 2، فرعی اول سمت چپ، ساختمان انجمن های علمی حوزه، طبقه اول، سالن کنفرانس

بنیاد فرهنگی امامت: بلوار معلم، کوچه10، خیابان شهیدین، بنیاد فرهنگی امامت، سالن تخصصی علامه امینی

دانشگاه ادیان و مذاهب: پردیسان، بلوار شهید مولوی، دانشگاه ادیان و مذاهب، سالن کتابخانه، سالن کنفرانس شهید بهشتی

علاقه مندان جهت ثبت نام و حضور در کلاس ها، مشخصات (نام، نام خانوادگی، نام پدر، کد ملی، عنوان درس) را به سامانه پیامکی 30007227007705 ارسال نمائید.

حضور برای عموم آزاد است.

چهارمین دوره مدرسه تابستانی کلام امامیه در اصفهان برگزار شد

انجمن کلام اسلامی حوزه در راستای فرمایشات مقام معظم رهبری در مورد اهتمام به علم کلام در حوزه­های علمیه و عمومی کردن پژوهش­های دانش کلام و پیرو رهنمودهای زعیم حوزه علمیه اصفهان حضرت آیت الله العظمی مظاهری(حفظه الله) در رابطه با گسترش فعالیت های علمی و مطالعاتی دانش مقدس کلام اسلامی و رونق بخشی به این علم در حوزه علمیه، اقدام به برگزاری چهارمین مدرسه تابستانی کلام امامیه با موضوع نقد و ارزیابی مطالعات شیعه شناسی در غرب معاصر نمود.

در این دوره آموزشی - کارگاهی 45 نفر از اساتید، دانش آموختگان و علاقمندان مباحث کلامی از 4 استان همچون اصفهان، تهران، قم و خراسان رضوی بعد از ثبت نام در پایگاه اینترنتیekalam.ir شرکت کردند.

چهارمین مدرسه تابستانی کلام امامیه به مدت سه روز در روزهای 14 تا 16 شهریور 97 از ساعت 8 تا 19:۳۰ در سالن کنفرانس مرکز تحقیقات رایانه ای حوزه علمیه اصفهان برگزار گردید.

شرکت کنندگان در این مدرسه با مهمترین پژوهش های کلامی، حدیثی و قرآنی در غرب معاصر در قالب موضوعاتی چون پیشینه مطالعات و جریان شناسی شیعه شناسان در غرب، مطالعات مستشرقان در حوزه حدیث شیعه، مطالعات مستشرقان در حوزه تفسیر شیعه، شیعه امامیه؛ باطن گرایی و گنوسی گری (ارزیابی ایده مطالعات کربن، امیرمعزی و هالم)، ارزیابی مطالعات تراثی کلامی اتان کلبرگ، نقد درون پارادایمی روش مطالعات حدیثی غربیان با تأکید بر احادیث شیعه، روش شناسی تاریخ نگاری کرون و مدرسی، بررسی تطبیقی ایده شیعه پژوهان غربی درحوزه تطور اندیشه امامیه درقرون نخستین؛ فان‌اس، مادلونگ،کلبرگ و روش شناسی مطالعات تاریخ انگاره و اندیشه طی نه نشست و سه میزگرد علمی آشنا شدند.

در این دوره اساتید برجسته کلام و الهیات  از جمله حجج اسلام دکتر محمدتقی سبحانی، دکتر سبدعلی طالقانی، دکتر علی راد و  نیز دکتر امداد توران، دکتر سیدمحمدهادی گرامی، دکتر علی حسن نیا، دکتر محمدحسین منتظری و محمد قندهاری به ارائه مباحث خود پرداختند.

لازم به ذکر است به تمامی شرکت کنندگان در دوره، گواهی پایان دوره از طرف انجمن کلام حوزه علمیه اعطا گردید.

میزگرد روز سوم سومین مدرسه تابستانی کلام امامیه

میزگرد روز سوم سومین مدرسه تابستانی کلام امامیه


دریافت
حجم: 6.95 مگابایت

میزگرد علمی سومین روز مدرسه تابستانی کلام امامیه با حضور حجج اسلام و المسلمین برنجکار، قدردان قراملکی و آقای دکتر منتطری برگزار شد. 
مرجعیت اهل‌بیت علیهم‌السلام در شناخت خداوند

مرجعیت اهل‌بیت علیهم‌السلام در شناخت خداوند


دریافت
حجم: 18.1 مگابایت

به گزارش شبکه معالم، حجت الاسلام و المسلمین رضا برنجکار، رییس انجمن کلام اسلامی حوزه در سومین مدرسه کلام امامیه که صبح امروز در هتل ولایت مشهد برگزار شد به تبیین موضوع «مرجعیت علمی اهل بیت علیهم السلام در شناخت خدا» پرداخت و گفت:مرجعیت علمی اهل بیت در اصل شناخت خداوند، یک مرجعیت تعبدی نیست بلکه ارشادی، تذکری و تنبیهی است. ادعا این است که اهل بیت علیهم السلام در شناخت خداوند مرجعیت دارند.

وی با بیان این که از سه روش می توان مرجعیت اهل بیت علیهم السلام در مباحث اعتقادی و خداشناسی را نشان داد، تصریح کرد: راه نخست تربیت شاگردانی است که سرآمد متکلمان بوده اند؛ نظیر افرادی همچون هشام بن حکم. حتی نقل شده است که اصحاب ائمه غیر از محتوا، روش ها را هم از ائمه دریافت کرده اند؛ همانند مؤمن طاق که از امام صادق روش استدلال را می گیرد.

رییس انجمن کلام اسلامی حوزه ادامه داد: راه دوم تأثیر گذاری آموزه های اهل بیت بر متکلمان اعم از امامیه و غیر امامیه است. از جمله این موارد می توان به مواردی همچون برهان حدوث، مباحثی در بحث صفات الهی از جمله نظریه صفات و کلمات امیرالمؤمنین در باب عدل و توحید و نظریه «خلق لامن شئ» نام برد.

وی در ادامه گفت: راه سوم برای اثبات مرجعیت اهل بیت علیهم السلام در شناخت خداوند این است که برجستگی های آموزه های اهل بیت علیهم السلام در این حیطه از علوم را نشان دهیم.

حجت الاسلام و المسلمین دکتر برنجکار بیان داشت: در حیطه اعتقادات موارد متعددی وجود دارد که نظریه اهل بیت علیهم السلام در مقابل نظرات دیگران به صورت برجسته مطرح می شود. از جمله نظریه «امربین الامرین» در بحث حیث تنویل و آموزه بداء در کنار آموزه قضا و قدر.

وی افزود: نظر به مسلمان دانستن کسی که عمل به دستورات دین نمی کند، در باب عدل می دانیم که همه ـ حتی اهل سنت ـ متعقدند که ائمه در باب عدل مرجع هستند.

مرجعیت علمی اهل‌بیت علیهم‌السلام در شناخت انسان

مرجعیت علمی اهل‌بیت علیهم‌السلام در شناخت انسان


دریافت
حجم: 24 مگابایت

به گزارش شبکه معالم، دکتر محمد حسین منتظری، عضو انجمن کلام حوزه و مدرس حوزه و دانشگاه در روز پایانی سومین مدرسه تابستانی کلام امامیه که صبح امروز در هتل ولایت مشهد برگزار شد، به تبیین موضوع «مرجعیت علمی اهل بیت علیهم السلام در شناخت انسان» پرداخت و گفت: با مراجعه به آیات قرآن در باب انسان و بررسی آیاتی همچون آیه مربوط به عالم ذر، آیه فطرت و آیه صبغه می یابیم که انسان مراحلی را گذرانده و آغاز خلقتش در این دنیا نیست و نیز در می یابیم که بر پایه توحید خلق شده است، در عین حال تمام قطعات و جزئیات در قرآن مطرح نشده است.

وی بیان داشت: قرآن کریم کسی را میخواهد که هم سیر قطعات مطرح در کلیات آن را تکمیل کند و نیز قطعات پراکنده در قرآن کریم را جایگذاری کند و با توجه به مرجعیت ائمه اطهار علیهم السلام در فهم قرآن، به نظر می رسد که دست کم آنچه از اخبار ائمه اطهار در کتاب کافی مطرح شده است می تواند این کار را انجام دهد.

عضو انجمن کلام حوزه اظهار داشت: با بررسی روایات کافی در می یابیم که تصور انسان در کلام اهل بیت علیهم السلام، تصویری است که اولا مهم است و سازگار با سنت نبوی منقول در منابع اهل سنت و قرآن کریم است و ثانیا این تصویر معقول و سازگار با عقل است. لذا با این دو ویژگی و با توجه به جایگاه روایات اهل بیت علیهم السلام در تفسیر قرآن دست کم می توان بر اساس روایات تعریف کافی مرجعیت اهل بیت علیهم السلام را در باب شناخت انسان اثبات کرد.

مرجعیت علمی اهل بیت علیهم السلام در شناخت جهان

مرجعیت علمی اهل بیت علیهم السلام در شناخت جهان


دریافت
حجم: 20.2 مگابایت

به گزارش شبکه معالم، حجت الاسلام و المسلمین محمدحسن قدردان قراملکی، عضو هیأت مدیره انجمن علمی کلام اسلامی حوزه علمیه قم و عضو هیأت علمی گروه کلام پژوهشکده حکمت و دین پژوهی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در روز پایانی سومین مدرسه تابستانی کلام امامیه که صبح امروز برگزار شد، به تبیین موضوع «مرجعیت علمی اهل بیت علیهم السلام در شناخت جهان» پرداخت و گفت: ابتدا بایستی که انواع جهان بینی و مراد از مرجعیت تبیین شد. از نظر شهید مطهری جهان بینی انواع مختلفی شامل «جهان شناسی علمی»، «جهانشانسی فلسفی»، «جهان شناسی دینی»، «جهان شناسی عرفانی» و «جهان شناسی کلامی» دارد.

وی افزود: هنگامی که سخن از مرجعیت علمی اهل بیت علیهم السلام مطرح می شود، دو مبحث باید مورد توجه قرار گیرد، نخست این که مراد از مرجعیت، مرجعیت خود اهل بیت علیهم السلام است یا روایات و اخبار اهل بیت؟ و دوم آن که مراد از مرجعیت در اینجا چیست؟

وی سپس بیان داشت: مراد از مرجعیت در این بحث حجیت ذاتی است و هنگامی که مطرح می شود که اهل بیت علیهم السلام در شناخت جهان مرجعیت دارند، مراد این است که حجیت ذاتی دارند.

وی ادامه داد: عقل می گوید چون اهل بیت علیهم السلام معصومند پس حتما سخن آنان مطابق با واقع است و پذیرفته می شود.

وی اظهار داشت: محورها و سؤالاتی در شناخت جهان وجود دارد که می توان برای پاسخ به آن ها به روایات مراجعه کرد؛ آیا جهان حادث است؟ آیا جهان مستقل از خدا وجود دارد؟خداوند جهان را از کتم عدم خلق کرده است یا خیر؟ اولین مخلوق چیست؟ آیا ما یک عالم داریم یا چند عالم؟ قاعده الواحد وجود دارد یا نه؛ بلکه خداوند در خلقت مادیات هم مباشرت دارد؟ و سؤالاتی دیگر.

میزگرد روز دوم سومین مدرسه تابستانی کلام امامیه

میزگرد روز دوم سومین مدرسه تابستانی کلام امامیه


دریافت
حجم: 20.8 مگابایت

میزگرد علمی دومین روز مدرسه تابستانی کلام امامیه با حضور حجج اسلام و المسلمین ارسطا، صادقی و وحدتی شبیری برگزار شد. 

مرجعیت علمی اهل بیت علیهم السلام در سیاست

مرجعیت علمی اهل بیت علیهم السلام در سیاست

 


دریافت
حجم: 34.7 مگابایت

 

به گزارش شبکه معالم، حجت الاسلام و المسلمین دکتر محمد جواد ارسطا، رییس پژوهشکده علوم و اندیشه سیاسی و عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم(ع) در دومین روز از سومین مدرسه تابستانی کلام امامیه به تبیین موضوع «مرجعیت علمی اهل بیت علیهم السلام  در سیاست» پرداخت و گفت: ابتدا نیاز است تعریفی از سیاست مطرح شود؛ سیاست در لغت به معنای تدبیر امور است، چنانکه این معنی در روایات هم به کار رفته است و از مجموعه آن که در زیارت جامعه کبیره می فرماید «وساسة العباد». اما در اصطلاح، سیاست را به جریان قدرت در جامعه تعریف کرده اند.

 

وی ادامه داد: لئون دوگی معتقد است که در جامعه دو طبقه وجود دارد؛ طبقه فرمان روا و طبقه فرمانبر. این مطلب در کلام امیر المؤمنین هم مطرح شده است که «لابد للناس من امیر، من بر او فاجر». در این تعبیر «للناس» همان طبقه فرمان بر است و مراد از «امیر» طبقه فرمان روا است.

رییس پژوهشکده علوم و اندیشه سیاسی خاطرنشان کرد: در این تعبیر رابطه بین این دو طبقه همان جریان قدرت در جامعه است و تدبیر بر اساس این تعریف مزبور از سیاست، قدرت تنها عنصر یا عنصری اصلی در سیاست است. اما با مراجعه به کلام اهل بیت علیهم السلام معلوم می شود که ایشان برای اولین بار سیاست را باز تعریف به تعریف جدید کرده اند. ایشان عناصری دارد در تعریف سیاست داخل می دانند.

وی نیز گفت: از عناصر اصلی در سیاست از دیدگاه ایشان اولا تدبیر امور امت در راستای تامین مصالح واقعی آنان است و به تعبیر دیگر کسی که بر مسند حکومت بنشیند ولی به دنبال تأمین مصالح نباشد، خود به خود عزل می شود.

حجت الاسلام و المسلمین دکتر ارسطا اضافه کرد: از عناصر دیگر سیاست در نگاه ائمه این است که امام باید پشتوانه عاطفی مردم باشد. در واقع سه عنصر مهم در باز تعریف سیاست از دیدگاه اهل بیت علیهم السلام وجود دارد؛ تأمین قدرت به تأمین مصلحت، این که امام پشتوانه عاطفی مردم باشد.

وی سپس بیان کرد: ویژگی های رهبر مطلوب جامعه سیاست حقانی در روایات متعددی مطرح شده است. از منابع غنی ما در باب سیاست از دیدگاه اهل بیت علیهم السلام «نهج البلاغه» است و یکی از زیباترین این کلمات خطبه ۲۱۶ نهج البلاغه است که از جنگ صفین مطرح شده است.

مرجعیت علمی اهل بیت علیهم السلام در فقه و حقوق

مرجعیت علمی اهل بیت علیهم السلام در فقه و حقوق


دریافت
حجم: 25.2 مگابایت

به گزارش شبکه معالم، حجت الاسلام و المسلمین دکتر وحدتی شبیری، رییس دانشگاه علوم اسلامی رضوی در دومین روز از سومین مدرسه تابستانی کلام امامیه به تبیین موضوع «مرجعیت علمی اهل بیت علیهم السلام در فقه و حقوق» پرداخت و گفت: مرجعیت اهل بیت در وضع قانون، تفسیر قرآن و اجرای قانون است. ائمه معصومین همچون پیامبر اکرم دارای شئون بیان احکام و اجرای آن می باشند.

وی اظهار داشت: آنچه فقط در متون روایی و قرآنی موجود است، بیان کننده حقوق اسلامی است و متون فاقد نظام حقوقی اسلامی است و در مورد نظام حقوقی اسلامی بیانی از ایشان صادر نشده است.

وی اضافه کرد: راهبردهای علمی اهل بیت علیهم السلام در مبحث حقوق قابل عرضه به جهان است.

وی سپس با بیان مثالهای در حوزه حقوق خصوصی، کیفری، عمومی و بین المللی راهکار اهل بیت علیهم السلام را در این زمینه ها تشریح کرد.

مرجعیت علمی اهل بیت علیهم السلام در علم اخلاق

مرجعیت علمی اهل بیت علیهم السلام در علم اخلاق


دریافت
حجم: 37.5 مگابایت

به گزارش شبکه معالم، حجت الاسلام والمسلمین دکتر هادی صادقی، استاد حوزه و دانشگاه و معاون فرهنگی قوه قضاییه در نخستین جلسه از دومین روز مدرسه تابستانی کلام امامیه که صبح امروز(۴شهریور) برگزار شد، به تبیین موضوع «مرجعیت علمی اهل بیت علیهم السلام در علم اخلاق» پرداخت و گفت: در اخلاق هنجاری دو نظریه وجود دارد، نخست نظریه ای که می توان آن را رفتارگرا نامید که ناظر به اصول رفتاری است و نظریه فضیلت گرا که ناظر به ملکات نفسانی و نیات درونی است، گرچه که در جهان اسلام فضیلت گروی شهرت دارد ولی منحصر به آن نمی باشد.

حجت الاسلام والمسلمین دکتر صادقی افزود: مفهوم عصمت ناظر به علم و عمل است که بخش عمل مربوط به حوزه اخلاق است و مبحث درون دینی است. مفهوم امانت نیز مسأله برون دینی است که انبیاء در متون دینی بدان مشهور بودند. مرجعیت مطلق اخلاقی اهل بیت در زیارت جامعه کبیره محسوس است.

وی در خصوص اثبات مرجعیت اخلاقی اهل بیت علیهم السلام بیان کرد: آن ها چون فضیلت مندند اسوه هستند، پس قابل پیروی و تبیعت می باشند و چون امین اند و تعمد بر خطا ندارند و معصومند؛ بنابراین هرچه که از آن ها سربزند الزاما خوب است.

این استاد حوزه و دانشگاه نیز گفت: مرجعیت اخلاقی به مرجعیت اسوه ای، معیارها و موازین، هدایت، اعتصام، طریق، نجات و اطاعت قابل تقسیم است.

میزگرد روز نسخت مدرسه تابستانی کلام امامیه

میزگرد روز نسخت مدرسه تابستانی کلام امامیه


دریافت
حجم: 33.5 مگابایت

میزگرد علمی نخستین روز سومین مدرسه تابستانی کلام امامیه با حضور اساتید حجت الاسلام دکتر محمد تقی سبحانی،حجت الاسلام دکتر رسول رضوی و حجت الاسلام دکتر سید علی طالقانی برگزار شد. 

نسبت مرجعیت علمی اهل‌بیت با مرجعیت علمی قرآن و عقل

نسبت مرجعیت علمی اهل‌بیت با مرجعیت علمی قرآن و عقل

 

دریافت
حجم: 31 مگابایت

به گزارش شبکه معالم، حجت الاسلام و المسلمین دکتر سید علی طالفانی به تشریح مبحث «نسبت مرجعیت علمی اهل بیت علیهم السلام با مرجعیت علمی قرآن و عقل» پرداخت و گفت: مرجعیت علمی در عنوان بحث به معنای منبع معرفتی قابل اعتماد و غیر قابل حذف است و مراد از منبع معرفتی منبع است که یا تولید شده باور صادق موجه است یا تولید کننده توجیه باور صادقی که از منبع دیگر به دست آمده است.

وی افزود: در واقع مرجعیت علمی به دلیل داشتن قید غیر قابل حذف در تعریف اخص از منبعیت علمی اوست.

وی با بیان این که مراد از عقل در عنوان عقل به معنا خاص کلمه عبارت است از مجموعه قوای ادراکی عمومی بشر است، تصریح کرد: در کنار مزایای عقل (به معنای خردورزی) دو محدودیت دستکم وجود دارد؛ نخست آن که محدودیت در حوزه اخلاق و کشف ارزش های بنیادین اخلاقی و محدودیت در حوزه الهیات.

وی ادامه داد: همین دو محدودیت عقل جز امتیازات انحصاری قرآن و حدیث است. به نظر ما هر آن چه که اهل بیت و قرآن از آن خبر می دهند؛ هم توجیه گر است و هم صادق.

وی خاطرنشان کرد: این گزاره مستلزم این نتیجه است که در حوزه الهیات هر آنچه در آثار حدیثی ثبت شده است، چنانکه اولا صدورش از معصوم احراز شود، ثانیا وجه صدورش هم اخباری و بلاتقیه باشد، ثانیا آن اثر حدیثی منبعی برای شناخت آن موضوع است.

وی در ادامه گفت: بر این اساس ابتدا نسبت عقل و وحی هم طولی است و هم عرضی؛ به این معنی که مرجعیت یکی از عقل و وحی گاه در طول دیگری است و گاه در عرض آن. و در مرحله بعد(ثانیا) نسبت مرجعیت اهل بیت به قرآن همچنین مثل نسبت مرجعیت عقل و وحی است، بنابراین هم رابطه طولی دارد و هم رابطه عریضی. رابطه طولی اهل بیت و قرآن به این معنا است که در بعضی موارد معارف اهل بیت علیهم السلام هستند به قرن است و رابطعه عرضی به این معنا است که مثلا برخی از معارف اهل بیت علیهم السلام از راهی غیر از قرآن می تواند به دست آمده باشد.